br23 - два бакі аднаго блогера

Адно старое пытаньне:

“Калі чытаў гэны артыкул па-нямецку, думаў пра тое, што ў нас наагул няма шахматнай тэрміналёґіі па-беларуску. Я нават не кажу пра спэцыфічныя тэрміны, але прынамсі назвы фіґураў. Хіба гэта нашыя словы: кароль, каралева (ферзь?), ладзьдзя (тура?), слон (афіцэр?), конь, пешка (салдат, жаўнер?)?”

Задаўся я гэтым пытаньнем яшчэ два гады таму, але так і не атрымаў задавальняючага адказу. Цытаты з папярэдніх дыскусій:

“Нямецкія назвы: der Bauer - pawn, der Läufer - bishop, der König - king, die Dame - queen, der Turm - rook, der Springer - knight”.

“Баўгарскія гучаць наступным чынам: цар (king), дама (queen), топ (rook), офицер (bishop), кон (knight), пешка (pawn); рокада = рокировка.”

“Чешский: pěšec, jezdec, střelec, věž, dáma, král.
дословно пехотинец, всадник, стрелок, башня, дама, король”

“Сербский: пион/пешак, коњ/скакач, ловац (т.е. “охотник” - это, стало быть, слон), топ/кула, краљица/дама, краљ. По-хорватски, подозреваю, примерно так же, ну разве что pješak с другим рефлексом ятя. Словенский: kmet, konj, tekač, trdnjava, kraljica, kralj.”

“В славянских, увы, не сильна, могу дать испанские названия: peón - пешка; torre - ладья (букв.: башня); caballo - конь; alfil - слон; reina - ферзь; rey - король. Слово ajedrez (шахматы по-испански, читается: ахедрЕс) - арабского происхождения, так как шахматы пришли к испанцам от арабов. И из арабского же языка название фигуры alfil (по-арабски слон).”

“Польская мова: Pionek, Skoczek, Goniec, Wieża, Hetman, Król — на маю думку, сымпатычна па-польску гучыць! Дарэчы, цікава, што каралева (і па-ангельску queen) у іх раптам атрымала мужчынскі род. Каралева стала гетманам. Проста трансвэстыт(-ка) нейкая!”

“Па расейску таксама існуе варыянт “ферзь”. Дарэчы, мне здаецца мужчынскі род болей арыгінальны, бо дзе было чуваць каб на вайне (а шахматы - гэта ўсё ж вайсковая гульня) былі жаночыя чыны?”

Ausvald: “На маю думку, калі ня існуе нармальнай тэрміналёгіі (не калькаванай) - трэба хуценька выдумаць. Напрыклад: Князь, Гетман, Гармата, Харужы, Вершнік, Мечнік”.

Antart: “Прапаную: кароль, гетман, афіцэр, рыцар, вежа, латнік. Латнікі ў Караткевіча былі, калі не памыляюся.”

“Няўжо ніхто (Насовіч, Ластоўскі, Янка Станкевіч нарэшце) не запісалі нейкіх народных назваў? Павінна ж нешта быць. Імхо, калі дойдзе да выдумляньня, то я думаю мае сэнс “караля” і “каня” пакінуць - бо тут і сэмантыка, і выгляд, і адпаведнасьць фігуры. А для туры-вежы-ладзьдзі, пешкі-жаўнера-пёнка, слана-афіцэра-ганца, каралевы-фярзя-гетмана было-б варта нешта знайсьці. Яшчэ цікава, што па-нямецку і па-альбанску фігуры называюць камянямі. Ён гуляе белымі камянямі. Ён мае чорныя камяні. Відаць гэта з тае пары, калі фігуры выбівалі з каменьня…”

“А чым “вершнік” горшы за “каня”? Выгляд фігуры не вызначальны ў шахматах, узяць прыкладам расейскую - “ладья”, “слон”… Гэта болей сымбалі за рэальныя выявы. Па-ангельску, btw, таксама “вершнік” (knight, not horse).”

“А яшчэ цікава, што ў бальшыні моваў, якія я ведаю, гульню называюць проста “шах” (па-баўгарску, па-альбанску, па-нямецку, зрэшты і ангельскае “chess” гэта трансфармаванае “шах”). У гэтых мовах звычайна слова “шахмат” (”шах і мат”) - гэта апошні ход, гэта ўласна тое, што мы называем “мат” (па-ангельску “checkmate”).”

This entry was posted on Wednesday, October 19th, 2005 at 2:33 pm and is filed under беларуская мова. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.